Tai nạn trong bếp nhà hầu như không xảy ra lúc người nấu đang tập trung mà xảy ra lúc gấp, lúc mỏi tay, hoặc lúc quay đi làm việc khác. Nghĩa là phòng không nằm ở việc cẩn thận hơn mà ở việc dựng sẵn mấy điều kiện để lúc đó cũng không hỏng. Bài này nói những điều kiện đó, cách xử lý bước đầu khi có chuyện, và những trường hợp cần đi khám.
Phòng vết cắt
Dao sắc an toàn hơn dao cùn. Dao cùn trượt và cần ấn mạnh.
Kê thớt trên khăn ẩm. Thớt trượt là nguyên nhân phổ biến.
Cắt bỏ một mặt cho miếng đứng vững. Miếng lăn tròn rất dễ trượt dao.
Gập ngón tay lại thành móng vuốt. Đốt ngón chắn cho đầu ngón.
Mắt phải ở trên thớt. Không cắt khi đang nói chuyện.
Không cắt khi tay ướt. Lau khô trước.
Không để dao trong bồn nước. Người rửa bát không thấy.
Để dao nằm trên thớt khi tạm dừng. Không nhô ra mép bàn.
Không cố bắt dao đang rơi. Tránh ra.
Không dùng dao mở hộp hay gõ. Lưỡi sứt là nguy hiểm.
Cắt chậm lại khi mỏi tay. Đây là lúc hay bị nhất.
Nghỉ nếu phải cắt lượng lớn. Chia thành hai lượt.
Giữ mặt bàn trống. Đồ chật làm tay va.
Ba thứ quan trọng nhất là dao sắc, thớt không trượt và tay khô. Phần lớn vết cắt trong bếp nhà đều thiếu một trong ba, và cả ba đều dựng sẵn được chứ không cần nhớ lúc đang nấu.
Phòng bỏng
Thấm khô nguyên liệu trước khi vào dầu. Nước làm dầu bắn.
Thả miếng xuống hướng ra xa người. Không thả từ trên cao.
Dùng vỉ hoặc muôi có cán dài. Để tay xa dầu.
Không cho quá nhiều vào chảo dầu. Dầu trào ra ngoài.
Không đổ nước vào chảo dầu nóng. Đây là điều tuyệt đối tránh.
Quay cán nồi vào trong. Cán chìa ra là dễ bị va.
Dùng khăn khô để nhấc nồi. Khăn ẩm truyền nhiệt nhanh.
Mở nắp nồi nghiêng ra xa. Hơi nước bỏng nặng hơn nước nóng.
Đứng lùi khi mở lò. Hơi nóng hắt ra.
Không để cán chảo hướng ra chỗ đi lại. Nhất là nhà có trẻ nhỏ.
Không bế trẻ khi nấu. Kể cả việc nhanh.
Đặt đồ nóng vào chỗ cố định. Và nói cho cả nhà biết.
Tắt bếp trước khi rời khỏi bếp. Kể cả rời một phút.
Hơi nước gây bỏng nặng hơn ta nghĩ. Nhiều người cẩn thận với dầu nhưng mở nắp nồi bằng tay không hướng vào mặt, và đó là một trong những vết bỏng bếp phổ biến nhất.
Cháy trong bếp
Dầu quá nhiệt có thể bùng lửa. Đó là lý do không để chảo dầu không trông.
Không đổ nước vào chảo dầu cháy. Nó làm lửa bùng lên rất mạnh.
Đậy nắp lên chảo để dập. Nắp kim loại hoặc vung vừa cỡ.
Hoặc phủ khăn ẩm dày lên. Rồi tắt bếp.
Tắt bếp ngay khi được. Nhưng đừng với tay qua lửa.
Không bê chảo đang cháy đi. Dầu sánh ra và lan lửa.
Giữ một chăn chống cháy trong bếp. Nó rẻ và cất gọn.
Hoặc một bình chữa cháy nhỏ. Đặt ở chỗ dễ lấy, không sát bếp.
Biết cách dùng trước khi cần. Đọc hướng dẫn một lần.
Không để khăn và giấy cạnh bếp. Đây là nguồn cháy hay gặp.
Vệ sinh dầu bám trên bếp và máy hút. Dầu tích lại là chất dễ cháy.
Kiểm dây ga và van định kỳ. Và khoá van khi đi xa.
Nếu lửa lan rộng thì ra khỏi nhà và gọi cứu hộ. Đừng cố dập.
Chuẩn bị trước là việc mười phút làm một lần. Mua một chăn chống cháy, chọn chỗ đặt, và đọc hướng dẫn — sau đó không cần nghĩ tới nữa, nhưng nếu cần thì nó ở đó.
Xử lý bước đầu khi bị thương
Vết cắt thì rửa bằng nước sạch. Nước chảy trong vài phút.
Ấn nhẹ bằng gạc sạch để cầm máu. Giữ áp lực liên tục.
Nâng tay cao hơn tim. Giúp cầm máu.
Băng lại bằng gạc sạch. Đổi băng nếu ướt.
Vết bỏng thì làm mát bằng nước mát. Để dưới vòi nước chảy chừng hai mươi phút.
Không dùng nước đá. Nó làm tổn thương thêm.
Không bôi kem đánh răng hay nước mắm. Những cách dân gian này gây hại.
Không bôi mỡ hay dầu lên vết bỏng. Nó giữ nhiệt lại.
Không chọc vỡ bọng nước. Nó là lớp bảo vệ.
Tháo nhẫn và đồ trang sức sớm. Chỗ bỏng sẽ sưng.
Che vết bỏng bằng gạc sạch không dính. Hoặc màng bọc thực phẩm sạch.
Giữ một hộp sơ cứu trong bếp. Gạc, băng, băng dính.
Kiểm hộp sơ cứu mỗi nửa năm. Băng cũng có hạn.
Đây là thông tin chung chứ không phải hướng dẫn y tế. Những bước trên là xử lý bước đầu tại nhà; mọi vết thương vượt mức nhẹ thì cần người có chuyên môn xem, và phần dưới nói rõ khi nào.
Khi nào cần đi khám
Vết cắt sâu hoặc rộng thì đi khám. Nhất là khi thấy phần dưới da.
Máu không cầm sau mười phút ấn. Đi khám ngay.
Vết cắt ở khớp hoặc ở gân. Cần bác sĩ xem.
Mất cảm giác hoặc không cử động được ngón. Đi khám ngay.
Vết cắt do dao bẩn hoặc do đồ sắt rỉ. Hỏi về phòng uốn ván.
Vết bỏng rộng hơn lòng bàn tay. Đi khám.
Vết bỏng ở mặt, tay, bàn chân hay khớp. Đi khám.
Vết bỏng trắng hoặc sạm và không đau. Đó là dấu hiệu sâu, đi khám ngay.
Bỏng ở trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Nên cho bác sĩ xem dù trông nhẹ.
Vết thương sưng đỏ tăng lên sau vài ngày. Dấu hiệu nhiễm trùng.
Có sốt sau khi bị thương. Đi khám.
Hít phải khói nhiều khi có cháy. Đi khám dù thấy bình thường.
Không tự xử lý khi không chắc. Đi khám là lựa chọn đúng.
Đây là thông tin chung cho bếp gia đình chứ không phải tư vấn y tế. Bài này chỉ nói về phòng tai nạn và bước xử lý đầu tiên; mọi trường hợp vượt mức trên hoặc khi không chắc thì nên đến bác sĩ hay cơ sở y tế thay vì tự quyết ở nhà.
