Rau thơm là nhóm nguyên liệu mà nhà nào cũng phải bỏ đi một phần, vì bó bán ở chợ luôn nhiều hơn một bữa cần. Vài chậu ở ban công giải quyết đúng chỗ đó: ngắt bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu, và lá ngắt xuống thơm hơn lá mua. Nhóm rau thơm cũng thuộc loại dễ trồng nhất. Bài này nói chọn loại nào, chậu và đất, và cách ngắt để cây ra tiếp.
Bắt đầu bằng loại dễ nhất
Hành lá là loại dễ nhất. Trồng lại từ gốc mua ở chợ.
Cắt phần lá để dùng, giữ lại gốc trắng. Cắm vào đất là mọc lại.
Hành lá cắt được nhiều lượt. Cắt cách gốc chừng hai đốt.
Húng quế rất dễ và mọc nhanh. Gieo hạt hoặc giâm cành.
Giâm cành húng quế trong nước trước. Ra rễ rồi mới trồng.
Tía tô dễ trồng và ra nhiều lá. Một chậu đủ cho gia đình.
Kinh giới cùng nhóm với tía tô. Cách chăm giống nhau.
Rau răm trồng được trong chậu ẩm. Nó thích nước.
Sả trồng từ cây mua ở chợ. Cắm gốc vào nước cho ra rễ.
Sả mọc thành bụi sau vài tháng. Cần chậu sâu.
Gừng và nghệ trồng từ củ có mầm. Chậu rộng và sâu.
Ngò thì khó hơn. Nó ra hoa nhanh trong nắng nóng.
Chọn ba loại để bắt đầu. Đừng trồng cùng lúc mười loại.
Hành lá, húng quế và tía tô là bộ khởi đầu tốt. Ba loại đó dễ nhất, dùng nhiều nhất trong bếp chay Việt, và nếu ba chậu này chạy được thì mới nên thêm loại khác.
Chậu, đất và chỗ đặt
Chậu sâu chừng hai mươi phân cho rau lá. Sả và gừng cần sâu hơn.
Chậu phải có lỗ thoát nước. Đây là điều kiện bắt buộc.
Không có lỗ thoát thì rễ úng và chết. Lỗi phổ biến nhất.
Lót sỏi hoặc mảnh gốm ở đáy. Giúp thoát nước.
Dùng đất tơi trộn phân hữu cơ. Đất sét nén thì rễ không phát.
Trộn thêm xơ dừa hoặc trấu. Cho đất thoáng.
Đặt chỗ có nắng nửa ngày. Phần lớn rau thơm cần vậy.
Nắng gắt cả ngày thì che bớt. Lá cháy mép.
Ban công hướng đông là tốt nhất. Nắng sáng dịu.
Hướng tây thì cần che chiều. Nắng chiều rất gắt.
Không đặt sát tường nóng. Nhiệt phản lại làm cây héo.
Kê chậu cao khỏi sàn. Sàn nóng và không thoát nước.
Đặt gần cửa ra ban công. Gần thì mới ngắt thường.
Lỗ thoát nước và nắng nửa ngày là hai điều kiện chính. Phần lớn chậu rau thơm chết ở nhà không phải vì thiếu chăm mà vì úng nước hoặc quá nắng, và cả hai đều quyết định ngay từ lúc chọn chậu và chỗ đặt.
Tưới và chăm
Tưới khi mặt đất khô. Chứ tưới theo lịch.
Thọc ngón tay xuống hai đốt để kiểm. Ẩm thì chưa cần tưới.
Tưới đẫm rồi để ráo hẳn. Tốt hơn tưới ít nhiều lần.
Tưới buổi sáng sớm hoặc chiều muộn. Tránh giữa trưa.
Nước đọng dưới chậu thì đổ đi. Rễ úng là chết.
Nước vo gạo dùng tưới được. Nhưng đừng dùng thường xuyên.
Bón phân hữu cơ mỗi tháng. Phân trùn quế hoặc phân chuồng ủ.
Không bón quá nhiều. Cây tốt lá nhưng nhạt mùi.
Nhặt lá vàng và lá úng. Mỗi tuần một lượt.
Xới nhẹ mặt đất. Cho thoáng.
Kiểm sâu và rệp ở mặt dưới lá. Bắt tay hoặc xịt nước.
Không dùng thuốc trừ sâu hoá học. Đây là rau mình ăn.
Nước rửa bát pha loãng xịt rệp. Rồi rửa lại lá trước khi dùng.
Tưới quá nhiều là nguyên nhân chết cây phổ biến hơn tưới thiếu. Rau thơm chịu khô tốt hơn chịu úng, nên khi không chắc thì nên chờ thêm một ngày chứ đừng tưới thêm.
Ngắt cho cây ra tiếp
Ngắt ngọn chứ tỉa lá gốc. Ngắt ngọn làm cây đâm nhánh.
Ngắt trên chỗ có hai lá non. Từ đó ra hai nhánh mới.
Càng ngắt càng nhiều nhánh. Đây là điểm quan trọng nhất.
Không để cây ra hoa. Ra hoa thì lá nhạt và cây già.
Ngắt bỏ nụ hoa ngay khi thấy. Với húng quế và tía tô.
Ngắt thường xuyên hơn là để dành. Cây tốt hơn.
Không ngắt quá một phần ba cây một lần. Để cây còn lá quang hợp.
Hành lá cắt cách gốc hai đốt. Nó mọc lại từ đó.
Sả cắt cây già ở ngoài. Giữ cây non ở giữa.
Ngắt vào buổi sáng. Lá thơm nhất lúc đó.
Ngắt sát lúc dùng. Đó là lợi thế lớn nhất của việc tự trồng.
Cây già thì giâm cành làm chậu mới. Thay vì để nó cỗi.
Gieo lại mỗi vài tháng. Với loại sống ngắn.
Ngắt đúng cách làm chậu cho gấp nhiều lần. Người ngắt ngọn thường xuyên có một chậu húng quế rậm cho cả năm, còn người tỉa lá và để nó ra hoa thì sau hai tháng phải trồng lại.
Kết quả thực tế mong đợi
Ba chậu đủ cho rau thơm hằng ngày. Không đủ cho món cần nhiều.
Vẫn phải mua cho món cần cả rổ rau. Bún chay hay lẩu.
Nhưng bỏ được việc mua nửa bó rồi bỏ. Đó là khoản tiết kiệm thật.
Lá tự trồng thơm hơn lá mua. Vì ngắt sát lúc dùng.
Không phải nghĩ tới rau thơm khi đi chợ. Bớt một dòng trong danh sách.
Bữa nào cũng có rau thơm tươi. Kể cả bữa ngẫu hứng.
Chi phí ban đầu rất nhỏ. Chậu, đất và mấy gốc từ chợ.
Công chăm chừng năm phút mỗi ngày. Chủ yếu là tưới.
Không phải ai cũng có ban công. Bậu cửa sổ có nắng cũng được.
Trong nhà thiếu nắng thì cây yếu. Cần ít nhất nắng vài giờ.
Đừng kỳ vọng tự cung hoàn toàn. Rau ăn chính thì cần diện tích lớn.
Trồng để tiện chứ để tiết kiệm lớn. Đó là kỳ vọng đúng.
Bắt đầu bằng một chậu hành lá. Nó gần như không thể chết.
Ba chậu rau thơm là mức có lợi rõ nhất. Nó giải quyết đúng nhóm nguyên liệu hay phải bỏ, tốn rất ít công và chỗ, và nó là bước duy nhất trong cả danh mục kỹ thuật này mà làm một lần rồi hưởng nhiều tháng.
